Dat kinderen alleen slapen, is een nieuw idee
443 jaar geleden dreigde een Spaanse bisschop ouders van de mis uit te sluiten als ze geen wieg voor hun zuigeling maakten. De discussie over waar kinderen moeten slapen, is dus niet nieuw. Historici en andere deskundigen in Denemarken, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en België menen dat het idee dat kinderen alleen in hun eigen bed moeten slapen, in de 19e eeuw is ontstaan. Daarvoor deelden vaak meerdere mensen hetzelfde bed. In een klassieke verzameling van 105 traditionele samenlevingen wereldwijd sliepen kinderen in slechts 12 samenlevingen alleen.
Dit betekent
- Dat kinderen alleen op hun eigen kamer slapen, is tegenwoordig normaal, maar historisch gezien nieuw.
- De discussie over waar kinderen moeten slapen, is al eeuwenoud: in 1583 bemoeide de kerk zich ermee en in de 19e eeuw gaven adviesboeken tegenstrijdige adviezen over pasgeborenen.
- In de meeste traditionele samenlevingen sliepen kinderen bij hun moeder, vader of het hele gezin.
- De tijdlijn laat zien wanneer de adviezen over de slaap van kinderen verschenen: eerst in de bestverkochte adviesboeken vanaf de jaren 1890, later bij de autoriteiten.
- Dit hoofdstuk laat ook zien hoe krap kinderen tegenwoordig wonen, als achtergrond bij de beschikbare ruimte thuis.
Woonruimte vandaag: 5,7 % van de kinderen in Nederland woont krap, oftewel in een woning met volgens de EU-definitie te weinig kamers voor het gezin. In de hele EU is dat 25,3%. Gezinnen met kinderen in Nederland hebben gemiddeld 149,3 m² woonruimte. In de hele EU is dat 112,9 m².
Scènes uit de geschiedenis van het bed
Zeven gedateerde momenten van 1583 tot het einde van de 19e eeuw, elk met een bron. Het label geeft aan of de scène over zuigelingen, oudere kinderen of het bed zelf gaat. De adviezen over zuigelingen zijn historisch en gelden niet als advies voor nu.
- 1583Galicië, SpanjeOver zuigelingen
Maak binnen 15 dagen een wieg, anders geen mis
En biskop i Galicien gav præsterne besked på at få forældrene til at lægge deres spædbørn i en vugge. Bøden var fire dukater. Så snart præsten hørte, at en kvinde var gravid, skulle familien have lavet en vugge inden 15 dage. Ellers blev forældrene udelukket fra messen. Begrundelsen var frygten for, at spædbørn blev kvalt i forældrenes seng.
Het gaat over zuigelingen. Dit toont de bezorgdheid van de kerk, niet hoeveel gezinnen samen sliepen.
- 17e eeuwEngelandOver het bed
Het grootste bed uit die tijd was 326 cm breed
Den største bevarede seng fra perioden, Great Bed of Ware, er 326 cm bred. En stor britisk seng i dag (super king) er omkring 200 cm.
Het Great Bed of Ware stond in een herberg en was geen familiebed.
- 18e eeuwCardiganshire, WalesOver oudere kinderen
Het kinderbed stond onder het ouderbed
I små hjem blev en lav udtræksseng (på engelsk truckle bed) skubbet ind under forældrenes store seng om dagen. Om natten blev den trukket ud, og børnene sov i den. Et eksempel står i Llanon Cottage Museum.
»used by the children at night, while the parents slept within the box bed«
's nachts gebruikt door de kinderen, terwijl de ouders in de bedstee sliepen
De bedden in het museum komen uit een typisch 18e-eeuws huis. Dat zegt niet hoeveel gezinnen dat ook zo deden.
- 1791Groot-BrittanniëOver zuigelingen
De arts die van de wieg af wilde
Lægen William Buchan skrev i sin lægebog for familier, at det nyfødte barn som regel lå i seng hos moderen. Han mente samtidig, at vugger skadede børnene, og at man burde holde helt op med at bruge dem.
»the child is generally laid in bed with the mother«
het kind wordt doorgaans bij de moeder in bed gelegd (William Buchan, 1791)
»it would be better if the use of them were totally laid aside«
het zou beter zijn als men er helemaal mee ophield ze (de wiegen) te gebruiken (William Buchan, 1791)
Hij bekritiseerde het wiegen en de warmte in de wieg. In een voetnoot raadt hetzelfde boek af om met een zuigeling in hetzelfde bed te slapen. Dit is geen hedendaags advies.
Bron: William Buchan: Domestic Medicine, 12e editie, Londen 1791
- 1805EngelandOver oudere kinderen
Het tweejarige neefje was de bedgenoot van zijn tante
Forfatteren Dorothy Wordsworth skrev i et brev, at hendes toårige nevø John sov hos hende. En historiker, der har gennemgået breve, dagbøger og omkring 2.736 dødsboopgørelser fra 1650-1830, konkluderer, at man i alle samfundslag ofte delte seng, og at børn efter alt at dømme også gjorde det. En otteårig pige, Marjory Fleming, skrev et vers om, hvor rart det var at krybe i seng hos sin kusine.
»is my bed fellow«
is mijn bedgenoot (Dorothy Wordsworth over haar neefje John, 1805)
»Bed-sharing saved space; kept bedfellows warm; and kept infants near carers.«
Het delen van een bed bespaarde ruimte, hield bedgenoten warm en hield de kleintjes dicht bij degenen die voor hen zorgden. (Historicus Frances Long, 2022)
De bronnen komen vooral uit gezinnen die konden schrijven en zich bedden konden veroorloven. Ze zeggen niet hoeveel mensen een bed deelden.
- 1861 en 1878EngelandOver zuigelingen
De deskundigen waren het niet eens
To kendte rådgivningsbøger gav modsatte råd om nyfødte. Isabella Beeton skrev i 1861, at mødre aldrig måtte lade barnet sove i forældrenes seng. Lægen Pye Henry Chavasse svarede i 1878 »bestemt ikke« til spørgsmålet, om en nyfødt skal ligge alene fra starten. Hans bog var så populær, at 20.000 eksemplarer af én udgave blev udsolgt på under tre år.
Isabella Beeton, 1861tegen»never to let it sleep in the parents' bed«
het nooit in het bed van de ouders laten slapen
Pye Henry Chavasse, 1878»Ought a babe to lie alone from the first?« (Moet een pasgeboren kind vanaf het begin alleen slapen?)
»Certainly not«
Zeker niet
Beide adviezen gaan over pasgeborenen en gelden niet als advies voor vandaag. Chavasse vond ook dat het kind na de eerste maanden alleen moest slapen.
Bronnen: Isabella Beeton: Mrs. Beeton's Book of Household Management (1861); Pye Henry Chavasse: Advice to a Mother, 13e editie (1878)
- Eind 19e eeuwGroot-BrittanniëOver het bed
Een eigen bed werd een teken van beschaving
En historiker har undersøgt, hvordan søvnen blev organiseret i Victoriatidens Storbritannien. Hans konklusion: ved slutningen af 1800-tallet var den enkeltes egen seng blevet en selvfølge i et »civiliseret« samfund.
»by the end of the 19th century the individual bed was regarded as an essential ingredient of civilized society«
tegen het einde van de 19e eeuw werd een eigen bed voor ieder individu beschouwd als een onmisbaar onderdeel van een beschaafde samenleving (Historicus Tom Crook, 2008)
Dit gaat over normen en ideeën, niet over wat gezinnen daadwerkelijk deden.
Bron: Bisschop Juan de San Clemente, 16/5-1583, vertaald in een bronnenbundel van Cambridge University Press; Sarah Ann Robin, The Luminary (Lancaster University); William Buchan: Domestic Medicine, 12e editie, Londen 1791; Frances Long: proefschrift, University of York 2022; Isabella Beeton: Mrs. Beeton's Book of Household Management (1861); Pye Henry Chavasse: Advice to a Mother, 13e editie (1878); Tom Crook: Norms, Forms and Beds, Body & Society 2008.
De tijdlijn en de samenvatting mogen volgens de voorwaarden worden gebruikt. De uitspraken zelf zijn eigendom van de geciteerde experts en boeken.
Van samen slapen naar een eigen kamer
Wanneer is volgens experts het idee ontstaan dat kinderen alleen horen te slapen? En wanneer verschenen de bestverkochte adviesboeken en de eerste adviezen van de overheid? Tik op een punt voor meer informatie.
1894 · Holt: The Care and Feeding of Children
Het idee om een kind te laten huilen ('cry it out') is hierop terug te voeren Bron
Bron: Mikkel Venborg Pedersen (Videnskab.dk 2017); Nora Imlau (Eigen blogbericht 2011); Het slaapcentrum van Helen Ball (Basis, 2025); Anouk Van Nuffel (VRT NWS 2026).
De tijdlijn en de samenvatting mogen volgens de voorwaarden worden gebruikt. De uitspraken zelf zijn eigendom van de geciteerde experts en boeken.
Bij wie sliepen de kinderen?
105 traditionele samenlevingen wereldwijd. Elk vierkant staat voor één samenleving.
In alle 173 samenlevingen waarvoor onderzoekers dit hebben beschreven, sliep de baby in dezelfde kamer als de moeder, en in 43,9% daarvan in hetzelfde bed. In 56 van de 96 samenlevingen sliepen jongeren (tieners) bij het hele gezin.
Bron: Standard Cross-Cultural Sample, SCCS1710 via D-PLACE.
De visualisatie mag volgens de voorwaarden worden gebruikt. De onderzoeken waarop de cijfers zijn gebaseerd, zijn eigendom van de onderzoekers.
Ruimte in huis
Hoe krap kinderen in Europa tegenwoordig gehuisvest zijn.
Aandeel kinderen onder de 18 dat in 2025 volgens de EU-definitie in een woning met te weinig kamers voor het gezin woont. Het laagst in Nederland (5,7%), het hoogst in Roemenië (61,5%).
Bron: Eurostat ilc_lvho05a (2025); Eurostat ilc_hcmh02 (2023); Eurostat: wanneer een woning als overbezet geldt.
De visualisatie mag volgens de voorwaarden worden gebruikt. De metingen waarop de cijfers zijn gebaseerd, zijn eigendom van degenen die ze hebben uitgevoerd.
Zo hebben we gerekend
De scènes: Elke scène is gebaseerd op een historische bron of een analyse van een historicus. De citaten zijn woordelijk overgenomen, met onze vertaling eronder. De scènes laten zien wat iemand schreef of bepaalde, niet hoeveel gezinnen wat deden. De adviezen over baby's worden als geschiedenis weergegeven en zijn geen advies voor nu.
De experts: De uitspraken over wanneer het idee van alleen slapen ontstond, zijn inschattingen van historici en auteurs, geen metingen. Op de tijdlijn worden ze als periodes weergegeven.
De samenlevingen: De Standard Cross-Cultural Sample is een klassieke verzameling van 186 pre-industriële samenlevingen die onderzoekers gebruiken om culturen te vergelijken. Voor 105 daarvan is beschreven bij wie de kinderen sliepen. Voor 173 is beschreven waar de baby sliep en voor 96 waar de jongeren sliepen (gegevens via D-PLACE).
De boeken: De verkoopcijfers van de boeken (tik op een boek op de tijdlijn) komen van Wikipedia. We hebben geen bron kunnen vinden voor wat Spocks boek zegt over slapen in het bed van de ouders.
De woning: Volgens de definitie van de EU (Eurostat) geldt een woning niet als overbezet wanneer twee kinderen jonger dan 12 jaar een kamer delen. De woningoppervlakte heeft betrekking op huishoudens met twee volwassenen en kinderen (2023).